۴ اوت ۲۰۲۶ – یک مطالعۀ جدید کوهورت سراسری در کره نشان داد که هیچ ارتباط آماری معناداری بین دیابت مادر و خطر کلی سرطان در دوران کودکی وجود ندارد. این مقاله به‌صورت آنلاین در بخش «مقالات در دست انتشار» در مجلۀ Scientific Reports منتشر شده است.

دیابت مادر با بسیاری از پیامدهای نامطلوب سلامتی در مادران و فرزندان مرتبط بوده است. با این حال، ارتباط آن با سرطان دوران کودکی همچنان نامشخص باقی مانده بود که انگیزه اصلی انجام مطالعه فعلی شد.

این مطالعه از داده‌های پایگاه داده بیمه سلامت ملی کره استفاده کرد که ۹۷٪ از کل کره‌ای‌ها را پوشش می‌دهد. در این مطالعه ۵۴۹,۸۵۱ نوزاد تک‌قلو متولد شده در سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴ تا پایان سال ۲۰۲۱ مورد پیگیری قرار گرفتند.

ویژگی‌های گروه مورد مطالعه

خطر سرطان دوران کودکی بین فرزندان مادران دارای دیابت و بدون دیابت مقایسه شد. نتایج با در نظر گرفتن سن مادر، فشار خون قبل از بارداری و در طی بارداری، زایمان زودرس، جنسیت فرزند و شرایط نوزادی شامل تاکی‌پنه گذرا[1]، سندرم دیسترس تنفسی، انتروکولیت نکروزان[2]، خونریزی داخل بطنی و دیسپلازی برونکوپولمونری[3] تعدیل شد.

از میان مادران، ۶.۰٪ در طول بارداری دیابت داشتند. این مادران میانگین سنی بالاتری داشتند و احتمال ابتلای آن‌ها به فشار خون و زایمان زودرس بیشتر بود. احتمال ابتلای فرزندان این گروه به سندرم دیسترس تنفسی و انتروکولیت نکروزان بیشتر بود، در حالی که نرخ سایر شرایط نوزادی بررسی‌شده مشابه بود.

در طول دوره پیگیری، در مجموع ۶,۰۴۹ کودک (۱.۱٪) به سرطان مبتلا شدند. پس از تعدیل عوامل مادری و نوزادی، محققان هیچ ارتباط آماری معناداری بین دیابت مادر و خطر کلی سرطان دوران کودکی پیدا نکردند. در هیچ‌کدام از گروه‌های سنی هنگام تشخیص نیز ارتباط معناداری یافت نشد.

خطر نسبی بالاتر سرطان مجاری ادراری، اما خطر مطلق پایین

هنگامی که بر اساس نوع سرطان طبقه‌بندی انجام شد، خطر نسبی سرطان مجاری ادراری ۸۱٪ افزایش یافت و پس از اصلاح برای مقایسه‌های متعدد، همچنان از نظر آماری معنادار باقی ماند. با این حال، نویسندگان هشدار دادند که نباید در تفسیر این موضوع اغراق کرد، زیرا خطر مطلق همچنان بسیار پایین است. از نظر مطلق، خطر تجمعی مشاهده‌ شده ۰.۰۴ واحد درصد افزایش یافت، یا به عبارتی ۳۷ مورد بیشتر در هر ۱۰۰,۰۰۰ کودک متولد شده از مادران دیابتی در مقایسه با سایر کودکان.

نویسندگان این مورد را «یک سیگنال اپیدمیولوژیک که نیازمند تکرار است» نامیدند تا «شواهدی از یک بارِ مطلق بزرگ سرطان».

خطر بر اساس زیرگونۀ دیابت

هنگامی که دیابت بارداری و دیابت قبل از بارداری به‌طور جداگانه تحلیل شدند، تنها دیابت بارداری ارتباط‌های اسمی با ۱۵٪ خطر بالاتر سرطان‌های غیرخونی (غیر هماتوپوئتیک) و ۷۵٪ خطر بالاتر سرطان مجاری ادراری نشان داد. با این حال، از آنجایی که آزمون رسمی، تفاوت آماری معناداری بین برآوردهای زیرگونه‌ها پیدا نکرد، نویسندگان نتیجه گیری کردند که شواهدی از تفاوت واضح در خطر بر اساس زیرگونۀ دیابت وجود ندارد.

در مقابل، چندین مطالعه قبلی به خطر بالاتر سرطان با دیابت قبل از بارداری مادر اشاره داشتند. این ممکن است به دلیل تعداد کم رویدادهای سرطانی در میان فرزندانِ در معرضِ دیابت قبل از بارداری در این مطالعه باشد.

تحلیل‌های تفکیک‌شده بر اساس جنسیت و تحلیل‌های خوشه‌ای خواهر و برادر

هیچ تعامل معناداری با جنسیت فرزند مشاهده نشد، اگرچه برآوردهای مربوط به سرطان‌های مربوط به نواحی خاص، دقیق نبودند. محققان همچنین همبستگی میان فرزندان حاصل از بارداری‌های مکرر از یک مادر واحد را در نظر گرفتند، اما این کار تغییر اساسی در یافته‌ها ایجاد نکرد. تنها ارتباط معنادار باقی‌مانده، مربوط به سرطان مجاری ادراری بود.

شایان ذکر است که دیابت در بزرگسالان با سرطان‌های مثانه و کلیه، و همچنین سرطان‌های کولورکتال (روده بزرگ)، کبد، کیسه صفرا، پستان، آندومتر و پانکراس مرتبط بوده است. در مقابل، سرطان مجاری ادراری تنها پیامد مربوط به یک ناحیه خاص بود که پس از اصلاح برای مقایسه‌های متعدد، به‌طور معناداری با دیابت مادر مرتبط بود.

دلایل احتمالی تفاوت با مطالعات قبلی

نویسندگان خاطرنشان کردند که تفاوت در این یافته‌ها نسبت به مطالعات قبلی ممکن است ناشی از چندین عامل باشد. به عنوان مثال، زنان مبتلا به دیابت قبل از بارداری ممکن است برای بارداری خود برنامه‌ریزی کرده و کنترل قند خون دقیق‌تری داشته باشند، که این امر پتانسیل کاهش خطر سرطان در فرزندان را دارد.

مطالعۀ حاضر تنها شامل تولدهای زنده بود، بنابراین احتمال بروز سوگیری انتخاب (Selection Bias) و کمتر تخمین زدن هرگونه ارتباط، به دلیل حذف بارداری‌هایی که به مرگ جنین ختم شده‌اند (به‌ویژه در زنان با دیابت قبل از بارداری کنترل‌نشده)، وجود دارد. همچنین ممکن است خطای طبقه‌بندی مواجهه رخ داده باشد؛ به این صورت که اگر زنان دارای دیابت قبل از بارداریِ تشخیص‌داده‌نشده، در زمان تشخیص هایپرگلیسمی در دوران بارداری، در دسته دیابت بارداری قرار گرفته باشند، این امر می‌تواند برآوردهای خطر را برای هر دو نوع دیابت (بارداری و قبل از بارداری) منحرف کند.

نویسندگان فرضیاتی درباره درگیری چندین مکانیسم بیولوژیکی مطرح کردند که سرطان مجاری ادراری را در فرزندان به دیابت مادر مرتبط می‌کند؛ از جمله: هایپرگلیسمی مادر که منجر به هایپرگلیسمی یا هایپرانسولینمی جنین و تغییر در سیگنال‌دهی فاکتور رشد شبه‌انسولین می‌شود (که می‌تواند تکثیر سلولی را تقویت و آپوپتوز یا مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول را مهار کند)؛ استرس اکسیداتیو که منجر به آسیب به  DNAمی‌شود؛ و تغییرات اپی‌ژنتیک که ممکن است بر ژن‌های سرکوب‌کننده تومور تأثیر گذاشته و خطر سرطان را در درازمدت در فرزندان افزایش دهد. این مسیرهای پیشنهادی مستقیماً در این مطالعه بررسی نشدند.

محدودیت‌ها

تعداد سرطان‌های دوران کودکی در نواحی خاص، به‌ویژه سرطان‌های مجاری ادراری، نسبتاً کم بود که شاید قدرت تحلیل‌های زیرگروهی را محدود کرده و این یافته‌ها را ماهیتی اکتشافی بخشیده باشد، به‌ویژه با توجه به اینکه افزایش خطر مطلق بسیار ناچیز بود.

داده‌های جزئی در مورد جنبه‌های فیزیولوژیک مرتبط با دیابت مادر محدود بود، از جمله هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) مادر، سطوح گلوکز خون، مصرف دارو، عوامل سبک زندگی، افزایش وزن دوران بارداری، شاخص توده بدنی (BMI) قبل از بارداری و سایر مواجهه‌ها با دارو در دوران بارداری. هم مواجهه با دیابت و هم پیامدهای سرطانی، به جای ارزیابی‌های بالینی دقیق، از کدهای مطالبات بیمه‌ای شناسایی شده بودند. همچنین ترتیب تولد و وزن هنگام تولد، در این مجموعه داده در دسترس نبود و ویژگی‌های پدر نیز مشخص نبود. این موارد ممکن است در ایجاد عوامل مخدوش‌کننده باقی‌مانده نقش داشته باشند. یک ملاحظه روش‌شناختی دیگر این است که زایمان زودرس و برخی شرایط نوزادی ممکن است بخشی از مسیر علیتی باشند، به این معنی که تنظیم آن‌ها نیز می‌تواند ارتباط تخمین‌زده‌شده را تضعیف کرده باشد. همچنین، این مطالعه تقریباً به‌طور انحصاری بر جمعیت کره‌ای تمرکز داشت که تعمیم‌پذیری آن را به سایر محیط‌های جغرافیایی و گروه‌های قومی محدود می‌کند.

نتیجه‌گیری

 به طور کلی، این یافته‌ها نشان می‌دهند که دیابت مادر ارتباط معناداری با خطر کلی سرطان دوران کودکی ندارد. با این حال، با خطر نسبی بالاتر سرطان دستگاه ادراری دوران کودکی مرتبط بود، اگرچه خطر مطلق برای این نوع سرطان همچنان پایین بود. یافته‌های دستگاه ادراری نیاز به تکرار در سایر جمعیت‌ها دارد. این یافته‌ها به طور کلی برای مادران مبتلا به دیابت در دوران بارداری اطمینان‌بخش است، بدون اینکه نیاز به کنترل بهینۀ گلوکز در دوران بارداری را برای جلوگیری از سایر پیامدهای نامطلوب سلامتی در مادران و فرزندان به حداقل برساند.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20260804/Korean-study-finds-no-overall-childhood-cancer-link-with-maternal-diabetes.aspx